Voorproefje Sanhedrin

De rechtsoordelen (of rechtsgedingen)

ממונות בשלשה
inzake (geschillen over) financiële (civiele financiële transacties e.d.) worden door (een rechtbank bestaande uit) drie (rechters beoordeeld).
גזילות וחבלות בשלשה
Zaken betreffende roof (diefstal ) en toegebracht letsel (geweld i.c. strafrechtelijke zaken) worden (eveneens) door (een rechtbank bestaande uit) drie (rechters beoordeeld).

נזק וחצי נזק
(Zaken betreffende de vergoeding van materiële) schade en (zaken betreffende) een halve schade(vergoeding van materiële) schade worden (eveneens) door (een rechtbank bestaande uit) drie (rechters beoordeeld).
תשלומי כפל ותשלומי ארבעה וחמשה בשלשה
(En eveneens is een rechtbank bestaande uit) drie rechters (bevoegd) voor (zaken betreffende gevallen van) schades die dubbel , viervoudig of (zelfs) vijfvoudig vergoed (dienen te worden).
האונס והמפתה
(Voor zaken betreffende) verkrachting en verleiden (tot het aanzetten of uitlokken van een misdaad)
והמוציא שם רע בשלשה
en gevallen van smaad is (eveneens) een rechtbank bestaande uit drie (rechters) bevoegd.
דברי ר”מ
Althans volgens Rabbi Meïr.
וחכמים אומרים
Maar de (andere) geleerden zeggen:
מוציא שם רע בעשרים ושלשה
betreft het een geval van smaad dan moet dat worden beoordeeld door (een hogere rechtbank bestaande uit) drieëntwintig (rechters),
מפני שיש בו דיני נפשות
omdat het bij deze (laatste casus) wellicht over een halszaak gaat .
מכות בשלשה
Betreft het (een geval dat iemand een straf boven het hoofd hangt van) zweepslagen dan (is een rechtbank bestaande uit) drie rechters (bevoegd) .
משום רבי ישמעאל אמרו בעשרים ושלשה
(Maar) in naam van Rabbi Jisjmaël wordt gezegd dat (in een dergelijk geval waarbij zweepslagen als straf zouden kunnen worden uitgedeeld) (slechts een rechtbank bestaande uit) drieëntwintig (rechters bevoegd is).
עיבור החדש בשלשה
Het inlassen (van al of niet een extra dag) in een maand (wordt) door (een rechtbank van) drie (rechters bepaald).

עיבור השנה בשלשה דברי ר”מ
Het inlassen (van al of niet een extra maand) in een jaar (wordt) door (een rechtbank van) drie (rechters bepaald) , althans naar de mening van Rabbi Meïr.
רבן שמעון בן גמליאל אומר
Rabbi Sjimon ben Gamliël zegt:
בשלשה מתחילין
men begint (de discussie over het inlassen van een extra maand in een jaar in een rechtbank) met drie (rechters)
ובחמשה נושאין ונותנין
en met vijf (rechters) wordt (de discussie hierover) op een hoger echelon gebracht,
וגומרין בשבעה ואם גמרו בג’ מעוברת
maar indien men eenduidig tot de slotsom is gekomen (betreffende het inlassen van een extra jaar) bij een rechtbank met drie rechters dan is er (sprake van) een (volgens de halacha geldig) inlassen (van een extra maand).
סמיכת זקנים ועריפת עגלה בשלשה דברי ר’ שמעון
Voor het semicha, het (stevig) opleggen van de handen (op een offerdier tijdens de dienst in de tempel bij een offer voor de gemeente) door de zekéniem, de oudsten en voor het ariefat egla, het breken van de nek van een vaars, is (een rechtbank bestaande uit) drie (rechters, bevoegd), althans volgens Rabbi Sjimon.
ר’ יהודה אומר בחמשה
Maar Rabbi Jehoeda zegt: vijf (rechters zijn bevoegd in dit geval) .
החליצה והמיאונין בשלשה
Voor een chalitsa , het uittrekken en wegwerpen van een schoen (door een weduwe) en de mijoen, de weigering is (een rechtbank bestaande uit) drie (rechters bevoegd).

(De Misjna leert nu uit hoeveel mannen een rechtbank moet bestaan om zaken te taxeren die gelost moeten worden op basis van de wet uit de Tora.)
נטע רבעי ומעשר שני שאין דמיו ידועין בשלשה
Voor de schatting van de waarde van fruit van het vierde oogstjaar (dat gelost moet worden), neta revaï en van de tweede tiende, maäser sjenie waarvan de waarde onbekend is (en getaxeerd moet worden ), is (een rechtbank met) drie (rechters bevoegd).
ההקדשות בשלשה
Voor (de schatting van de waarde van oorspronkelijk voor) de tempel bestemde gewijde producten , (die gelost worden) is (een rechtbank met) drie (rechters bevoegd).
הערכין המטלטלים בשלשה
Voor waardeschattingen van (personen of) roerende goederen is (een rechtbank met) drie (rechters bevoegd) .
ר’ יהודה אומר אחד מהן כהן
Rabbi Jehoeda zegt dat één van deze (bovengenoemde drie rechters) een Koheen moet zijn.
והקרקעות תשעה וכהן
En de (waardebepaling) van (gewijde ) grond dient te geschieden door negen (rechters ) en een Koheen .
ואדם כיוצא בהן
En voor (de waardebepaling) van een (vrij) individu geldt hetzelfde .
דיני נפשות בעשרים ושלשה
Halsmisdaden en de bepalingen die hierbij van toepassing zijn (worden) door een rechtbank bestaande uit drieëntwintig (rechters beoordeeld).
הרובע והנרבע בעשרים ושלשה
Voor een beest dat sodomie pleegt dan wel iemand die sodomie pleegt is (een rechtbank bestaande uit) drieëntwintig (rechters) bevoegd,
שנאמר והרגת את האשה ואת הבהמה
want er is gezegd: “je zult de vrouw en het beest doden” .
ואומר ואת הבהמה תהרוגו
En de (voorafgaande pasoek ) zegt : “en het beest zul je doden” .
שור הנסקל בעשרים ושלשה שנאמר השור יסקל וגם בעליו יומת
Voor een os die gestenigd moet worden (wegens het doodstoten van een mens) is (een rechtbank van) drieëntwintig (rechters bevoegd).
כמיתת בעלים כך מיתת השור
Zoals (in dit geval) individuen gedood worden (door steniging) zo wordt ook het beest gedood (gestenigd).
הזאב והארי הדוב והנמר והברדלס והנחש
(Is) iemand (gedood) door een wolf, een leeuw, een beer, een luipaard, een hyena of een slang
מיתתן בעשרים ושלשה
dan wordt hun doodstraf (door een rechtbank bestaande uit) drieëntwintig (rechters uitgesproken).
רבי אליעזר אומר כל הקודם להורגן זכה
Rabbi Eliëzer zegt: eenieder die (het desbetreffende dier doodde) voordat de rechtszitting plaatsvond, heeft zich verdienstelijk gemaakt.
רבי עקיבא אומר מיתתן בעשרים ושלשה
Rabbi Akiva zegt (echter): zij dienen pas terecht gesteld te worden (na het vonnis) door (een rechtbank bestaande uit) drieëntwintig (rechters).
אין דנין לא את השבט ולא את נביא השקר ולא את כהן גדול אלא על פי בית דין של שבעים ואחד
Voor de berechting van een stam , een valse profeet, een Koheen Gadol (een Hogepriester), is alleen een gerechtshof bestaande uit eenenzeventig rechters bevoegd.

ואין מוציאין למלחמת הרשות אלא על פי בית דין של שבעים ואחד
Men mag slechts ten strijde trekken (voor een oorlog, niet zijnde een veroveringsoorlog ) met goedkeuring van het gerechtshof, bestaande uit eenenzeventig (rechters).
אין מוסיפין על העיר ועל העזרות אלא על פי בית דין של שבעים ואחד
De stad en het terrein van de tempel mag pas worden uitgebreid na toestemming van het gerechtshof bestaande uit eenenzeventig (rechters).
אין עושין סנהדריות לשבטים אלא על פי בית דין של שבעים ואחד
(Kleinere) gerechtshoven voor de stammen mogen alleen door de het Beet Din, het gerechtshof (het grote Sanhedrin ) bestaande uit eenenzeventig rechters benoemd worden.

אין עושין עיר הנדחת אלא על פי בית דין של שבעים ואחד
Geen enkele stad kan bestempeld worden tot een ir hanidachat , een afgewezen stad zonder het decreet van het Beet Din bestaande uit eenenzeventig (man).
אין עושין עיר הנדחת בספר
Een grensstad kan niet bestempeld worden tot een ir hanidachat .
ולא שלש אבל עושין אחת או שתים
En ook kunnen geen drie steden tegelijkertijd tot een ir hanidachat bestempeld worden, maar dit kan wel met één of twee steden .
סנהדרין גדולה היתה של שבעים ואחד
Het grote Sanhedrin bestaat uit eenenzeventig (leden).
וקטנה של עשרים ושלשה
En een klein Sanhedrin bestaat uit drieëntwintig (leden).
מנין לגדולה שהיא של שבעים ואחד שנאמר
Hoe weten wij dat een groot Sanhedrin uit eenenzeventig leden bestaat? Omdat er gezegd is:
אספה לי שבעים איש מזקני ישראל
“verzamel Mij zeventig mannen van de Oudsten van Jisraël etc.”

ומשה על גביהן
En met Mosjee (als leider) over hen (eenenzeventig mannen) .
ר’ יהודה אומר שבעים
(Maar) Rabbi Jehoeda zegt: (het grote Sanhedrin) bestaat uit zeventig man.
ומנין לקטנה שהיא של עשרים ושלשה שנאמר
En hoe weten we dat het kleine Sanhedrin uit drieëntwintig mannen bestaat? Omdat er gezegd is:
ושפטו העדה והצילו העדה
“en de gemeente, eda zal rechtspreken en de gemeente zal redden”.
עדה שופטת ועדה מצלת
Er is dus een gemeente (eda) die rechtspreekt en een gemeente (eda) die redt .
הרי כאן עשרים
Dat betekent dus in totaal twintig (mannen).
ומנין לעדה שהיא עשרה שנאמר
Maar hoe weten we dat een gemeente, eda uit tenminste tien mannen bestaat? Omdat er gezegd is :
עד מתי לעדה הרעה הזאת
“Tot wanneer nog met deze slechte groep , eda (die tegen mij mort)? ”
יצאו יהושע וכלב
En Jehosjoea en Kaleb worden van deze (tien man) uitgezonderd (en vormen geen eda met hen).
ומנין להביא עוד שלשה ממשמע שנאמר
En hoe weten we dat er nog eens drie rechters (bij de twintig) dienen te worden toegevoegd? Omdat er gezegd is :
לא תהיה אחרי רבים לרעות
“je mag de meerderheid niet in het slechte volgen ”
שומע אני שאהיה עמהם לטובה
Ik zou hieruit kunnen opmaken dat ik deze (meerderheid wel) mag volgen voor het goede .
אם כן למה נאמר אחרי רבים להטות
Indien dit zo is, waarom staat dan verderop aan het einde van deze pasoek : “(je zult je bij een rechtsgeding niet uitspreken) door te neigen naar de meerderheid het recht te buigen”?
לא כהטייתך לטובה הטייתך לרעה
Het neigen naar het goede (bij een gunstige uitspraak of vrijspraak) is niet (hetzelfde als) het neigen naar het slechte (bij een slechte uitspraak, c.q. de doodstraf) .
הטייתך לטובה על פי אחד
Men mag neigen naar het goede (dus iemand vrijspreken) met één stem verschil
הטייתך לרעה על פי שנים ואין
en men mag iemand pas veroordelen met twee stemmen verschil.

אין בית דין שקול
Maar een rechtbank mag geen even (aantal leden hebben) .
מוסיפין עליהם עוד אחד
Dus men voegt nog één (lid) toe.
הרי כאן עשרים ושלשה
We hebben nu drieëntwintig leden.
וכמה יהא בעיר ותהא ראויה לסנהדרין
En hoeveel (mensen) moeten in een stad wonen, zodat deze geschikt is om een (klein) Sanhedrin te hebben?
מאה ועשרים רבי נחמיה אומר מאתים ושלשים כנגד שרי עשרות
Honderd twintig (volwassen mannen). Rabbi Nechemja zegt: tweehonderdendertig omdat het (minimaal aantal mannen dat onder) één leidinggevende valt, tien (mannen) is.
גמ’
Gemara:
אטו גזילות וחבלות לאו דיני ממונות נינהו
Hoe kan dit? (Dat de Misjna) diefstal en verwondingen (die men iemand toebrengt op het lichaam apart specificeert), zijn dit dan geen gevallen waarbij er sprake is van financiële transacties?
אמר רבי אבהו מה הן קתני מה הן דיני ממונות
Rabbi Abbahoe zei: de Tana (de leraar van de Misjna) leert (voegt) een extra clausule (toe) dat (de terminologie) financiële transacties in de Misjna slechts geldt (van toepassing is) voor (wat betreft)
גזילות וחבלות
diefstal en toegebracht lichamelijk letsel,
אבל הודאות והלואות לא
maar gevallen van schuld(bekentenissen) en leningen (behoren hier) niet (toe) .
וצריכא
En het is noodzakelijk (dat de Misjna het zo formuleert door gevallen van diefstal en het toebrengen van lichamelijk letsel apart te specificeren en dus schuldbekentenissen en leningen hier uit te sluiten),
דאי תנא דיני ממונות
want als de Tana (ons in de Misjna) alleen had geleerd dat voor financiële transacties (een rechtbank bestaande uit drie personen bevoegd is)
הוה אמינא דאפי’ הודאות והלואות
dan zou ik gezegd kunnen hebben dat zelfs voor gevallen van schuldbekentenissen en leningen (een rechtbank bestaande uit drie rechters) bevoegd is.
תנא גזילות וחבלות
Maar de Tana (van de Misjna) leert (ons over) de (specifieke gevallen) van diefstal en het toebrengen van lichamelijk letsel (om hiermee aan te geven dat deze gevallen alleen onder de eerste openingsclausule van de Misjna vallen, waarin staat dat de wetten betreffende financiële transacties, zijnde: gevallen van diefstal en toebrengen van lichamelijk letsel door een rechtbank bestaande uit drie rechters worden beoordeeld ).
ואי תנא גזילות וחבלות ולא קתני דיני ממונות
En indien (de Tana van de) Misjna ons alleen geleerd had over diefstal en (het toebrengen van) lichamelijk letsel en niet geleerd had over (de algemene regel) dat voor zaken betreffende financiële transacties (een rechtbank bestaande uit drie rechters bevoegd was),

הוה אמינא הוא הדין דאפילו הודאות והלואות
dan zou ik kunnen zeggen dat dezelfde wet ook voor schuldbekentenissen en leningen geldt
והאי דקתני גזילות וחבלות
maar dat in dit geval de Misjna ons specifiek zaken betreffende diefstal en (het toebrengen van) lichamelijk letsel leert
משום דעיקר ג’ דכתיבי בגזילות וחבלות כתיבי
is wegens het feit dat over deze onderwerpen, namelijk diefstal en (het toebrengen van) lichamelijk letsel (in de Tora) geschreven is:
גזילות דכתיב ונקרב בעל הבית אל האלהים
betreffende diefstal, omdat er staat geschreven: “want de man zal de rechters benaderen .

חבלות מה לי חבל בגופו מה לי חבל בממונו
En (wat betreft de wet betreffende) het toebrengen van lichamelijk letsel (geldt hetzelfde, want) wat is nu het verschil tussen iemand een lichamelijk letsel toebrengen of (zijn bezit beschadigen) door zijn geld te stelen?
תנא מה הן דיני ממונות
Dus de (Tana van) de Misjna leert ons (in feite het volgende): voor welke (zaken betreffende) financiële transacties is (een rechtbank bestaande uit drie rechters) bevoegd?
גזילות וחבלות
Voor zaken betreffende diefstal en het toebrengen van lichamelijk letsel.
אבל הודאות והלואות לא
Maar dit is niet het geval voor zaken betreffende schuldbekentenissen en leningen.
ולמאי
Maar waarom (is het voor wat betreft zaken die over schulden en schuldbekentenissen gaan niet nodig dat een rechtbank uit drie rechters bestaat)?
אילימא דלא בעינן שלשה
Zal ik dan tot de conclusie moeten komen dat drie (rechters hiertoe) niet (vereist zijn)?
והאמר רבי אבהו שנים שדנו דיני ממונות
Maar Rabbi Abbahoe zei toch: wanneer twee (rechters) over financiële transacties recht hebben gesproken
לדברי הכל אין דיניהם דין
dan is iedereen van mening dat hun uitspraak niet rechtsgeldig is.

אלא דלא בעינן מומחין
Maar dit is om ons te leren dat (in geschillen betreffende) financiële transacties geen moemchien , bevoegden (als rechters) nodig zijn.
מאי קסבר
(Als dit zo is) wat is dan zijn beredenering ? (Volgens welk leidend principe komt de Tana van de Misjna tot deze regel ?)
אי קסבר עירוב פרשיות כתוב כאן ליבעי נמי מומחין
Indien hij (de Tana van de Misjna) van mening is dat er hier sprake is van een combinatie van de van toepassing zijnde pesoekiem, Bijbelcitaten (en dus van alle bepalingen in dit hoofdstuk, zowel de bevoegdheid bij drie gekwalificeerde rechters over onenigheden betreffende diefstal en het toebrengen van lichamelijk letsel, als over onenigheden betreffende geldleningen ) dan zou hij (de Tana van de Misjna) (in het geval van onenigheden betreffende leningen e.d.) ook hier moemchien moeten eisen.
ואי קסבר אין עירוב פרשיות כתוב כאן שלשה למה לי
Maar als het zo is dat hij (de Tana van de Misjna) van mening is dat er hier geen sprake is van een combinatie is van de van toepassing zijnde pesoekiem, bijbelcitaten (en de bevoegdheid bij drie gekwalificeerde rechters over onenigheden betreffende leningen) op grond waarvan zouden er dan überhaupt drie (rechters moeten oordelen over geldleningen en schulden )?
(De Gemara lost het probleem op:)
לעולם קסבר עירוב פרשיות כתוב כאן
in feite accepteert hij (de Tana van de Misjna) (hier) de combinatie van de van toepassing zijnde pesoekiem, bijbelcitaten .
ובדין הוא דליבעי נמי מומחין
En de (strikte toepassing van de) wet luidt dat ook in het geval van geldleningen hij (de Tana van de Misjna), rechters die moemchien, bevoegd zijn vereist,
והאי דלא בעינן מומחין
maar toch is men vrijgesteld van het aanstellen van moemchien, gekwalificeerde rechters (in het geval van geldleningen)
משום דרבי חנינא
wegens datgene wat Rabbi Chanina geleerd heeft.
דאמר רבי חנינא
Want Rabbi Chanina zei :
דבר תורה אחד דיני ממונות ואחד דיני נפשות
volgens de wet van de Tora is voor zowel de rechtspraak betreffende financiële transacties als voor rechtspraak betreffende halsmisdrijven

בדרישה ובחקירה
naast onderzoek ook ondervraging vereist ,